Noorse kerstbomen voor vrede en vriendschap

In Gouda prijkt hij straks weer in al zijn pracht op de Markt. De kerstboom uit het Noorse Kongsberg. Ook andere steden in Nederland en Europa ontvangen elk jaar een kerstboom uit Noorwegen. Waar komt die traditie vandaan? En wat willen de Noren ermee zeggen?

Oorlog

Noorwegen begon na de Tweede Wereldoorlog met het schenken van kerstbomen aan andere landen waarmee het vriendschappelijke betrekkingen onderhield. Het land was toen nog een jonge natie. Als autonome staat bestond het pas sinds 1905. Dankzij een neutraliteitspolitiek was het buiten de Eerste Wereldoorlog gebleven en datzelfde streefden de Noren na toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Tevergeefs, de Duitsers bezetten het land. De koninklijke familie en regering weken uit naar Engeland. Ook de Noorse vloot werd in Engelse havens ondergebracht. Na de oorlog leken de Noren aanvankelijk weer voor een neutraliteitspolitiek te kiezen. Enigszins aarzelend aanvaardden ze de Marshallhulp. Maar weldra zette Noorwegen de eerste stappen naar de vorming van een militair bondgenootschap. Met de Scandinavische landen mislukte dat, maar Noorwegen was in 1949 een van de eerste landen die toetraden tot de NAVO. En de Noor Trygve Lie was sinds 1945 de eerste secretaris-generaal van de Verenigde Naties.

Voorbereidingen in de bossen bij Oslo voor het omzagen van de boom die als geschenk naar Londen zal afreizen. (Foto Oslo kommune/Sturlason)

Voorbereidingen in de bossen bij Oslo voor het omzagen van de boom die als geschenk naar Londen zal afreizen. (Foto Oslo kommune/Sturlason)

Symbool van hoop

In deze jaren stuurde Noorwegen de eerste kerstbomen naar buitenlandse steden. In 1947 ging voor het eerst een Noorse fijnspar naar Londen, als dank voor de hulp tijdens de oorlog. Rotterdam viel in 1951 de eer te beurt. Oslo schonk Rotterdam een grote spar om hoop en steun te geven bij de wederopbouw van de stad, die in de oorlog zwaar getroffen was. Ook andere steden in Europa en de Verenigde Staten ontvingen eenzelfde geschenk. Een gebaar van hoop en vriendschap naar andere landen die – net na de Tweede Wereldoorlog – de betekenis van vrede, vrijheid en internationale solidariteit opnieuw aan het definiëren waren. En Noorwegen zelf benadrukte daarmee zijn nieuwe rol op het wereldtoneel.

Allengs raakte het verband met de oorlog op de achtergrond. Het uitdelen van de kerstbomen werd meer in het algemeen een uiting van vriendschap met andere landen en steden. Dat paste bij het kerstfeest dat zich in de twintigste eeuw in de westerse wereld ontwikkelde tot een feest van vrede en solidariteit.

trafalgar tree oslo, 19-11-2014, foto Oslo kommune, Sturlason

De boom voor Londen is door de burgemeesters van Oslo en Westminster omgezaagd en wordt onder het toeziend oog van schoolkinderen op een vrachtauto geladen. (Foto Oslo kommune/Sturlason)

Iele bomen uit Trondheim

Jarenlang ontving ook Amsterdam een kerstboom uit Noorwegen. De boom werd geplaatst voor het Paleis op de Dam. De stad Trondheim bood de boom voor het eerst in 1963 aan, als dank voor de vriendelijke wijze waarop Amsterdam het jeugdorkest Bispenhaugen uit Trondheim had ontvangen. Zo’n honderd jongens en meisjes waren eerder dat jaar voor een optreden naar Amsterdam gereisd, maar er was verzuimd onderdak voor hen te regelen. Alle hotels zaten vol, maar de gemeente regelde in allerijl toch slaapplaatsen. Jaar na jaar kwam er vanuit Trondheim een spar richting Amsterdam. Maar gaandeweg leek het wel of de gulle gevers wat minder nauw keken bij het uitzoeken van de boom. Die werd naar de mening van de Amsterdammers steeds lelijker. En toegegeven, uit foto’s blijkt dat ze niet helemaal ongelijk hadden. Het exemplaar van 1992 had zulke iele takken dat er geen lampjes in konden en dat uit 1999 leverde alleen in gezelschap van zes andere bomen nog een beetje volle aanblik. In het jaar 2000, toen de Dam toch al op de schop ging, gaf het Amsterdamse gemeentebestuur aan Trondheim te kennen geen nieuwe boom meer te willen ontvangen. Tegenwoordig komt de kerstboom op de Dam uit de Ardennen.

Vriendschapsbanden

De teleurstellende ervaring van de Amsterdammers daargelaten bezegelden de Noorse kerstbomen de vriendschapsbanden met andere landen en steden. Dat deden ook de jumelages (stedenbanden), die na de Tweede Wereldoorlog werden aangegaan. Ze waren gebaseerd op het idee dat toenadering en samenwerking tussen landen noodzakelijk zijn om de vrede te bewaren. Geen wonder dus dat de twee Nederlandse gemeenten die een jumelage met een Noorse stad hebben elk jaar een kerstboom uit Noorwegen ontvangen.

Gouda, 2007, foto Raymond Bosma, CC BY-ND 2.0

De kerstboom uit Kongsberg voor het stadhuis op de Markt in Gouda. (Foto Raymond Bosma, CC BY-ND 2.0)

Gouda en Kongsberg zijn sinds 1956 zustersteden en de Noorse stad levert sinds dat jaar de grote kerstboom die in Gouda op de Markt voor het stadhuis staat. De banden waren een aantal jaren eerder al gesmeed toen het Byorkester uit Kongsberg – alweer een orkest! – deelnam aan een muziekconcours in Gouda. Naar verluidt vroeg Gouda enkele jaren later zelf om een boom – een verzoek dat de Noren inwilligden. Sinds die tijd wordt de boom, die 18 tot 24 meter hoog is, medio november in de bossen bij Kongsberg omgezaagd, op een vrachtwagen geladen en vanuit de haven van Brevik per boot via een Engelse haven naar Rotterdam vervoerd om van daaruit op een dieplader naar Gouda te worden gereden. Op Kaarsjesavond, die in Gouda sinds 1958 wordt gevierd, worden de lichtjes in de boom ontstoken. Als dank gaf Gouda in 2005, toen ze voor de vijftigste keer een boom had ontvangen, een kerstboom van glazen pegels aan Kongsberg.

Ook Emmeloord pronkt in de kersttijd met een spar uit Noorwegen. De boom van ongeveer 10 meter hoog komt uit Ringerike, sinds 1970 partnergemeente van de gemeente Noordoostpolder. Ringerike ontvangt elk jaar tulpenbollen uit de Noordoostpolder. Ook schonk de Nederlandse gemeente een historisch anker aan de Noorse gemeente en omgekeerd zijn de zwerfkeien voor het museum in Schokland weer een geschenk uit Noorwegen.

Ceremonieel

Rond het omhakken van de boom en het ontsteken van de lichtjes groeiden verscheidene ceremonies, waarin de vriendschapsbanden tussen Noorwegen en Nederland telkens werden bezegeld. Vanuit sommige gemeenten reisde midden november de burgemeester of een andere afgevaardigde van het gemeentebestuur naar Noorwegen om er het omhakken van de boom bij te wonen. De ceremonie werd veelal opgeluisterd door zingende Noorse schoolkinderen. Omgekeerd kwamen delegaties uit Noorwegen naar Nederland om het ontsteken van de lichtjes bij te wonen.

zingende schoolkinderen oslo, trafalgar tree 2014, foto Oslo kommune, Sturlason

Zingende schoolkinderen bij het omhakken van de boom voor Trafalgar Square in de bossen bij Oslo, 2014. (Foto Oslo kommune/Sturlason)

De traditie is behalve in Amsterdam ook in Rotterdam gestopt. In 2013 kwam er voor het laatst een boom uit de bossen bij Oslo naar Rotterdam. De Noren, die behalve het omzagen ook het transport van de boom betaalden, gaven te kennen het jaarlijkse cadeau te duur te vinden en te belastend voor het milieu. In Gouda en Emmeloord arriveert de boom nog wel elk jaar.

Bronnen:
Dank voor kerstboom, door Monique Snoeijen, in NRC 11 december 2000.
Noorse kerstboom verlicht hart van Emmeloord, 19 december 2013, op www.flevopost.nl.
Over Gouda bij Kaarslicht – ‘de traditie‘ en ‘over de kerstboom‘ op website goudabijkaarslicht.nl. 
Kerstmis, op www.jefdejager.nl.
Diverse landelijke kranten.

De kerstboom die voor Londen is bedoeld, is momenteel op zijn reis vanuit Oslo te volgen via zijn eigen Twitteraccount: @trafalgartree.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s