Traditionele kerstgerechten uit Noorwegen

Geen Noorse kerst zonder lekker en overvloedig eten en drinken. Bij veel Noren verschijnen deze dagen een aantal traditionele gerechten op tafel. De hoofdbestanddelen ervan komen uit de eigen omgeving (veel varkens- en lamsvlees, veel kool en aardappelen, salades ontbreken). Daaraan zijn ‘exotische’ producten toegevoegd: specerijen die in de zeventiende eeuw door met name Nederlandse handelaren in Noorwegen werden geïntroduceerd.

Ribbe, pinnekjøtt en lutefisk

Op het menu van een Noors kerstdiner prijkt varkensvlees of lamsvlees. En aangezien de kersttijd zich voor veel Noren over een flink aantal dagen uitstrekt, komen beide soorten vlees in deze periode minstens eenmaal voorbij. In het noorden van Noorwegen wordt met kerst ook wel verse kabeljauw gegeten. En in het algemeen doen ook forel en zalm het in deze periode goed. Kalkoen vindt veelal op Nieuwjaarsdag zijn weg naar de Noorse eettafels.

ribbe, foto AnneCN, cc by 2.0

Ribbe. (Foto AnneCN, CC-BY 2.0)

Tot de populairste traditionele Noorse kerstgerechten behoort allereerst ribbe: geroosterd varkensribstuk, vaak met worst daarbij en appels en pruimen. De kunst is om de korst lekker knapperig te krijgen. Ribbe wordt gegeten met aardappelen, zuurkool of rode kool en een saus van tyttebær (vossenbessen) of cranberries (veenbessen).

Een tweede gerecht is pinnekjøtt (letterlijk: stokjesvlees). Hoofdbestanddeel zijn gezouten en gedroogde lamsribben, die in een pan met berkentakjes op de bodem in zo’n drie uur gaar stomen. De berkentakjes geven het vlees een lichtzoete, mintachtige smaak. Pinnekjøtt wordt geserveerd met rotmos, een puree van koolraap, aardappelen en wortelen. Daarbij dan nog een paar gekookte aardappelen en een flinke hoeveelheid mosterd.

Een derde kerstgerecht is lutefisk. Dat is stokvis die eerst in water is geweekt en daarna in een oplossing van water en loog is gelegd. De substantie moet vervolgens weer eetbaar worden gemaakt door de vis daarna weer vier tot zes dagen in koud water te weken. De meningen over dit gerecht zijn verdeeld. Mensen houden ervan, anderen haten het. Een tussenweg lijkt er niet te zijn. Lutefisk wordt gegeten met aardappelen, erwten en veel bacon, en kent tal van regionale varianten.

Tot de vleesgerechten met kerst behoren ook de julepølser. Deze worsten van varkensvlees worden op smaak gebracht met kruidnagelen, mosterdzaad, gember en nootmuskaat. Ze worden gegeten bij de ribbe. Soms ook apart met aardappelpuree of gekookte aardappelen, rode of groene kool en jus.

Risgrøt

Een veel gegeten kerstdessert is risgrøt. De met suiker en kaneel besprenkelde rijstepap wordt ook in andere weekends gegeten, maar met kerst krijgt hij iets bijzonders. Dan gaat er namelijk één amandel in de pap. Degene die de amandel in zijn bord aantreft, krijgt een prijs, vaak een stuk marsepein. Omdat rijst een duur importproduct was, bleef het bereiden en eten ervan lange tijd voorbehouden aan welgestelden. Noren die het minder breed hadden, aten pap die van gerst, haver en rogge was gemaakt.

Naast risgrøt kennen de Noren riskrem: rijst, gekookt in melk met suiker en – na te zijn afgekoeld – door room geschept. Daaroverheen gaat een heldere frambozensaus. Een ander populair dessert in de kersttijd is multekrem: room met moltebær, een gele bessensoort. En ook caramelpudding behoort tot de populaire kersttoetjes.

Koek en gebak

Op de Noorse kersttafels prijken ook allerhande soorten brood, koek en gebak. Julebrød en julekake zijn respectievelijk brood en koek met rozijnen, sinaasappelschil, gekonfijte vruchtjes en kardemom.

kransekake, foto Elaine Ashton, cc by nd 2.0

Kransekake. (Foto Elaine Ashton, CC-BY-ND-2.0)

Bij een feestdag in Noorwegen hoort ook de kransekake, een piramidevormige cake die bestaat uit – meestal achttien – op elkaar gestapelde ringen van amandeldeeg. Suikerglazuur houdt de verschillende lagen bij elkaar. De amandelmassa heeft een wat grovere structuur dan marsepein. Aan het deeg kunnen diverse smaken worden toegevoegd, abrikoos bijvoorbeeld. Van het deeg worden ringen gedraaid en deze worden na te zijn gebakken – steeds kleiner – op elkaar gestapeld. De toren wordt versierd met marsepeinen figuurtjes, lollies, vlaggetjes en met kerst gaat er een ster bovenop. De kransekake is in meerdere opzichten het hoogtepunt van het kerstgebak.

pepperkaker, foto lutramania, cc by sa 2.0

Pepperkaker. (Foto Lutramania, CC-BY-SA-2.0)

Pepperkaker

Niet weg te denken uit de Noorse kerst zijn de pepperkaker die voor deze gelegenheid worden versierd met glazuur. In het deeg voor de pepperkaker gaan verschillende specerijen: kruidnagel, peper, kaneel en gedroogde gember. De pepperkaker worden ook in de kerstboom gehangen of voor het raam. Ze zijn er in alle soorten en maten en de variatie in versiering is eindeloos. Nauw verbonden met kerst is ook het maken van een pepperkakehus, een huisje van pepperkakedeeg.

Gingerbread house, foto Martin Alleus, cc-by-sa-2.0

Pepperkakehus, met als tekst: Goede Kerst. (Foto Martin Alleus, CC-BY-SA-2.0)

Zeven soorten kerstkoekjes

Het blijft niet bij de pepperkaker. De Noren serveren ook andere kerstkoekjes. De traditie wil dat dit zeven verschillende soorten moeten zijn. Iedereen maakt uit het assortiment zijn eigen keus. Uit een onderzoek van de krant Aftenposten uit 1992 kwamen de volgende zeven als populairste uit de bus: smultringer (soort donuts), sandkaker (zandkoekjes), sirupssnipper (siroopkoekjes), goro (wafeltjes), krumkaker (wafelhoorntjes), fattigmann (‘arme man’, die zijn naam bepaald geen eer aandoet met ingrediënten als room, cognac en specerijen) en ten slotte Berlinerkranser (Berlinerkransjes). Maar ook andere koekjes, zoals kokosmakronen en julestjerner, boterkoekjes gedecoreerd met gehakte amandelen, komen in aanmerking voor het kerstbanket. Grofweg zijn de kerstkoekjes in drie soorten te verdelen: gebakken in een ijzer, gebakken in vet en gebakken in een oven. Wie voldoende tijd heeft, bakt ze allemaal zelf.

julekaker, foto Statsministerens kontor, 2009, cc by nd 2.0

Tafel met kerstkoekjes. (Foto Statsministerenskontor, 2009, CC-BY-ND-2.0)

Dranken

Bij een Noors kerstfeest horen ook speciale dranken. Net als in Nederland wordt chocolademelk als een typisch winterse drank beschouwd. In de winkels is Julebrus te koop, een helderrode frisdrank met frambozenaroma. Ook zijn er allerlei soorten speciaal gebrouwen kerstbier – donker bier – met bijpassende feestelijke etiketten.

gløgg, foto Lemsipmatt, cc by sa 2.0

Gløgg. (Foto Lemsipmatt, CC-BY-SA-2.0)

De Noorse glühwein heet gløgg, een gearomatiseerde wijn met bijvoorbeeld kruidnagel , kardemom en kaneel. Aan de rode wijn kunnen aquavit (of cognac of wodka) en port worden toegevoegd. De drank wordt warm geserveerd met amandelen en rozijnen. Oorspronkelijk werd deze drank gemaakt van restjes wijn, waaraan specerijen en honing werden toegevoegd. In de negentiende eeuw werd het een echte kerstdrank toen het fabriekmatig werd geproduceerd en in flessen met kerstetiketten in de winkels terechtkwam. Gløgg is een drank die goed samengaat met risgrøt.

Bij de warme maaltijden en als aperitief wordt ook aquavit gedronken, een gedistilleerde drank waaraan kruiden en specerijen zijn toegevoegd als karwijzaad, anijs, dille, venkel en koriander.

Alles bij elkaar blijken de Noren een rijke culinaire traditie rond kerst te hebben, die bovendien sterk beïnvloed is door de handelsrelaties die eeuwen geleden met Nederland bestonden. En nu maar tafelen. Velbekomme!

Bronnen

Artikel over gløgg op www.npr.org
Op de website thornews.com zijn diverse verhalen te vinden over kerstgerechten, bijvoorbeeld over de zeven soorten kerstkoekjes, rijstepap en kerstbrood.
Op de website mylittlenorway.com staan veel verhalen over Noorse kersttradities en -gerechten. 

Behalve deze traditionele gerechten maken de Noren natuurlijk ook andere kerstgerechten. Inspiratie en recepten kun je – als je Noors kunt lezen – opdoen op: matprat.no

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s